Skip to content

Shravan Month Essay In Marathi

www.24taas.com, झी मीडिया, मुंबई
लवकरच श्रावण महिन्याला सुरुवात होतेय... या महिन्यात नॉन-व्हेज बंद हे तर सगळ्यांनाच माहित असतं... काही जण ते पाळतातही पण, हा महिना का पाळतात? काय आहे या महिन्याचं महत्त्वं हा प्रश्न काही जणांनाच पडतो. याच प्रश्नाचं उत्तर देण्याचा हा प्रयत्न...
श्रावण आणि श्रवण यांचा अनुबंध फार पुरातन आहे. श्रावण हा श्रवणभक्तीचा महिना होय. श्रावणात अनेक षिवमंदिरांमध्ये कीर्तन सप्ताहांचे आयोजन केलेले असते. श्रावणी सोमवारी हमखास या शिवमंदिरांमधून कीर्तने होतात. `हरी हरा भेद काही करू नका वाद` ही संतांची धारणा आहे. ` शीव भोळा चक्रवर्ती त्याचे पाय माझ्या माथी` असे संतांनी म्हटले आहे. श्रावणात वारकरी कीर्तन आणि हरदासी कीर्तन हमखास ऐकायला मिळाले इतकेच नव्हे तर पांडवप्रताप, शिवलीलामृत, नवनाथ, हरिविजय, जैमिनी अश्वमेध, काशीखंड आदी ग्रंथांचे वाचनाही घरोघरी होते. या ग्रंथांच्या वाचनाला `पोथी लावणे` `पोथी सांगणे` असे म्हणतात.
एकेका ओवीचे वाचन करून त्या ओवीचा अर्थ एखादा कथेकरी बुवा सांगतो. हा अर्थ सांगताना तो प्रारंभी `हां मग काय झालं महाराजा` अशी सुरवात करून पोथीतील कथेकडे सातत्याने श्रोत्यांचे लक्ष वेधून घेतो. या पोथी वाचनात आणि पोथीच्या निरूपणात विशिष्ट प्रकारची लय असते. जसा कथेतील प्रसंग तशी ही लय कमी जास्त होते. थोडक्यात ही लय रसानुवर्ती असते. पोथीतील कथेत युध्दाचे वर्णन येते तेंव्हा पोथी वाचणारा आणि निरूपण करणारा यांची लय द्रूत असते. युध्दाच्या वर्णनात अस्त्रांचा उल्लेख येतो तेव्हा निरूपण करणारा अतिशय दूत लयीत वर्णन करतो ते असे, `कर्णाने अग्नी अस्त्र टाकल्यावर अर्जुन त्यावर पर्जन्य अस्त्र टाकतो. अर्जुनाच्या पर्जन्य अस्त्राला कर्ण वायु अस्त्राने उत्तर देतो. `अस्त्रांची ही फेका-फेक सांगताना जणू कथेकरी संपूर्ण कुरूक्षेत्रच समोर उभे करतात. युध्दातील अस्त्रांची वर्णने, जंगलातील वृक्षराजींची वर्णन, श्वापदांची वर्णने यात एकाप्रकारची दूतलय असते. तमाश्यातील वगनाटयात अशी वर्णन येतात तेंव्हा त्यांना कटाव, खांडण्या असे म्हटले जाते. श्रावणात विविध पोथ्यांच्या वाचनातून श्रवणभक्तीचे पुण्य साध्य केले जाते.

सरावन बाळा । तुझ्या खांद्यावरी कायी ।
माया बापाची कावड । काशीला नेतो बाई ।
सरावन बाळा काशी केली उन्हाळयात।
लागनां उनं वारा । मायबाप डोलत्यात।
सरावन बाळा । तुवा काशी केली कशी ।
लागनां उनं वारा । बायबाप राती मेली ।

असा श्रावण महिमा श्रावण महिन्यात अंगणातील फेरगीतांमधून सुरू असतो.
एकूणच श्रावण महिन्यात लोकसंस्कृती मोराच्या पिसार्याध सारखी श्रावण सरी सोबत फुलून येते अन् या लोकसंस्कृतीतील कीर्तने, पोथ्या, जानपद गीतांमधून श्रवण भक्तीचे रंग उलगडू लागतात.

नेट-भेट मुख्यपान

 

श्रावण आला

हसरा नाचरा, श्रावण आला

कधी ऊन तर कधी पावसाच्या खेळात हिरवाईने नटलेली सृष्टी ही श्रावण मासाची खासियत. व्रत वैकल्याने भरगच्च असा हा पवित्र महिना प्रौढांपासून ते नववधूंसाठीही तितकाच लाडका. श्रावणा विषयी माहिती देणा-या ब-याच साईट नेटवर आहेत. परदेशी गेलेल्या लोकांसाठी व्रतवैकल्याची ही माहिती अत्यंत उपयुक्त आहे. बहुतेक लोकांना उपास असल्यामुळे खास श्रावण पाककृतीच्याही साईटस आहेत. श्रावणा विषयीची ही माहिती मराठी, इंग्रजी आणि हिंदीतही उपलब्ध आहे. जरुर वाचा -
en.wikipedia.org/wiki/Shravan, www.divyajivan.org/articles/adhyatma/shravan.htm,
www.festivalsofindia.in/nagpanchami, www.rudraksha-ratna.com/shravan-month.html,
www.bawarchi.com/festivals/shravana.html, http://learnsanskrit.wordpress.coM
www.andhranews.net/India/2007/August/3-Shravan-month-draws
http://food-n-more.blogspot.com/2006/07/auspicious-month-of-shravan.html

छान किती दिसते फुलपाखरु !

श्रावणाच्या आगमाने अवघी सृष्टी हिरवीगार झाली आहे. वेगवेगळी फुलेही उमललेही आहे. त्यांवर भिरभिरणारी फुलपाखरे बघतांना मन सुखावते. त्याचे मनमोहक रंग जणू सर्वांवर मोहिनीच करतात. फुलपाखरांचे 'लाईफ सायकल' हे सर्वांनाच अचंबीत करते. आधी अंडी, मग अळी, नंतर स्वत: भोवती कोष करणे आणि मग रंगीबिरंगी फुलपाखरात रुपांतर ! फुलपाखरांचा हा प्रवास, माहिती, छायाचित्रे वाचायची असल्यास नेटवर भरपूर माहिती उपलब्ध आहे -
www.butterflywebsite.com/, www.butterflies.org/, www.npwrc.usgs.gov/notfound/bflymoth.htm
www.enchantedlearning.com/subjects/butterfly/, www.bsi.montana.edu/web/kidsbutterfly

नागपंचमी

हा नाग पूजनाचा दिवस. श्रावणातल्या ह्या दिवसात पावसामुळे सर्प बागेत, शेतात, अगदी घरातही
निवा-याला येतात. तीन हजार वर्षांपासून नागदेवतेची पूजा माणूस करत आला आहे. शेतातल्या उंदराचा नायनाट करणारा हा प्राणी शेतक-याला आपला मित्र वाटतो. पुराणातही नागांचा उल्लेख आढळतो जसे की कालिया, शेष, अनंत, वासूकी, तक्षक, पद्म इत्यादी. आजच्या दिवशी नागदेवतेची मनोभावे पूजा केली जाते. नेटवर ह्या संबंधी बरीच माहिती उपलब्ध आहे -
http://www.marathiworld.com/sanskruti/sanvar/sanvar4.htm#nagpanchami,
www.bawarchi.com/festivals/nagpanchami.html, www.festivalsofindia.in/nagpanchami,
www.aryabhatt.com/fast_fair_festival/fasts/nag_panchami.htm,
en.wikipedia.org/wiki/Nag_Panchami, www.indif.com/nri/festivals/nagpanchmi.asp,
http://arulmuruga.org/nag-panchami.htm

संत नामदेव

संत नामदेवांची आज पुण्यतिथी. विठ्ठलाचे असीम भक्त आणि त्यांचे अभंग आजच्या काळातही मार्ग दाखवणारे आहेत. संत नामदेव हे फक्त मराठी नाही तर शिख भक्तांमध्येही लोकप्रिय आहेत. संत नामदेवांच्या अनेक रचना गुरु ग्रंथ साहिब मध्येही आहेत. नामदेवांचा जन्म सातारा जिल्ह्यात गुणाबाई आणि दामाशेट्टी रेळेकर दांपत्याच्या पोटी झाला. नामदेवांच्या पत्नीचे नाव रजाबाई. त्यांना एकूण चार मुलं व एक मुलगी झाली. संत नामदेवांनी विठ्ठलाचे दर्शन घेण्यासाठी अनेक दिवस उपास केला. अखेर विठठलाला प्रत्यक्ष येऊन नामदेवांना दर्शन द्यावे लागले. पंढरपूरात बसून नामदेवांनी ज्या पायरीवर बसून उपास केले त्या पायरीला ’नामदेव पायर’ म्हणतात. तुकारामांनी महाराष्ट्र तसेच पंजाबला घुमन गावी जाऊन विठ्ठलाच्या नावाचा प्रचार केला होता. म्हणून संत नामदेव संपूर्ण भारतात प्रसिध्द आहेत. अधिक माहितीसाठी -
http://en.wikipedia.org/wiki/Namdev,
www.punjabilok.com/faith/sufi_bhakti/sant_namdev.htm, saileelas.org/articles/saintnamdeo.htm,
www.dlshq.org/saints/namdev.htm, www.sikh-history.com/sikhhist/events/namdev.html,
http://solapur4u.com/pandharpur.htm

संत सावतामाळी

संत सावतामाळींची आज पुण्यतिथी. स्वतःच्या माळीकामात अवघी विठ्ठाबाई शोधणा-या सावतामाळींचे नाव महाराष्ट्रातल्या संतांमध्ये आदराने घेतले जाते. माळी कुटूंबात जन्मलेल्या ह्या विठ्ठल भक्ताने अनेक अभंग रचले आणि महाराष्ट्रात लोकप्रिय केले. त्यांच्या समोर ज्ञानेश्वर, तुकाराम आणि नामदेवांचा आदर्श होता. नेटवर त्यांच्या बद्द्ल फारशी माहिती उपलब्ध नाही. पण त्यांचा उल्लेख असलेल्या साईट खालिलप्रमाणे -
http://en.wikipedia.org/wiki/Savata_Mali,
www.hindubooks.org/temples/maharastra/pandharpur/page26.htm,
www.hinduweb.org/home/dharma_and_philosophy/vshirvaikar/
Dnyaneshwari/Dnbiography.html, www.saibaba.org/newsletter7-45.html,
www.answers.com/topic/savata-mali

ज्ञानेश्वर

१३व्या शतकातले संत, कवी, तत्वज्ञ आणि योगी म्हणून ओळखले जाणारे संत ज्ञानेश्वर ह्यांचे जीवन म्हणजे अदभूत अनुभव होता. त्यांनी लिहीलेली 'ज्ञानेश्वरी' हा भारताचा आद्य धर्मग्रंथ मानला जातो. त्यांची भावंड संत निवृत्ती, संत सोपान आणि संत मुक्ताबाई हे तिघेही ज्ञानेश्वरां सारखेच तेजस्वी होते. संत ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या अवघ्या २१व्या वर्षी आळंदी येथे 'संजीवन समाधी' घेतली होती. ज्ञानेश्वरांविष्यी नेटवर बरीचशी माहिती उपलब्ध आहे. त्यासाठी लॉग ऑन करा -
http://en.wikipedia.org/wiki/Dnyaneshwar, http://en.wikipedia.org/wiki/Alandi,
www.hinduweb.org/home/dharma_and_philosophy/vshirvaikar/,
www.saileelas.org/articles/SAINTDNYANESHWAR41974.htm,
ignca.nic.in/clcnf010.htm, www.hindunet.org/srh_home/1997_2/0107.html,
forum.spiritualindia.org/april-1974/saint-dnyaneshwar-2-t14399.0.html,
www.nationmaster.com/encyclopedia/Saint-Dnyaneshwar

सौ. भाग्यश्री केंगे
हा ई-मेल स्पँमबॉट्स पासुन् सुरक्षित आहे. हा बघण्यासाठि जावास्क्रिप्ट सक्रिय करा.

आपल्या प्रतिक्रिया मराठीवर्ल्डला जरूर कळवा.

 

Joomla SEO powered by JoomSEF